لكن نقول : إنّ اللّه جلّ و عزّ خلق الخلق بقدرته و ملّكهم استطاعة تعبّدهم بها ، فأمرهم و نهاهم بما أراد فقبل منهم اتّباع أمره و رضى بذلك لهم . و نهاهم عن معصيته و ذمّ من عصاه و عاقبه عليها و للّه الخيرة فى الأمر و النّهى يختار ما يريد و يأمر به و ينهى عمّا يكره و يعاقب عليه بالاستطاعة الّتي ملّكها عباده لاتّباع أمره و اجتناب معاصيه لأنّه ظاهر العدل و النّصفة و الحكمة البالغة . « 1 » ما مىگوييم : خداى عزّ و جل آفريده‌هاى خود را به قدرت بىپايان آفريد و به آنها توانايى عبادت و بندگى داد . پس آنان را بدانچه مىخواست امر و از آنچه مىخواست نهى فرمود و از آنان ، پيروى از اوامرش را پذيرفت و به همين از آنان راضى شد و آنها را از نافرمانى خود بازداشت و بر مبناى آن ، نافرمانان را مورد بازخواست قرار داد . در امر و نهى ، حق انتخاب و اختيار با خداست . به آنچه مىخواهد امر و از آنچه اكراه دارد ، نهى كرده و بر اساس آن مؤاخذه مىفرمايد ، به خاطر آن كه به بندگان خود توانايى پيروى از اوامر و پرهيز از گناهان را عطا فرموده است ؛ زيرا او عدالت و انصاف و حكمت بالغه‌اش آشكار و غير قابل انكار است . به دنبال آن از شبهاتى كه با استناد به ظواهر برخى از آيات در اثبات جبر استدلال شده ، پاسخ داده شده است . در ميان رواياتى كه به عنوان احتجاجات امام هادى عليه السّلام نقل شده ، بيشترين رقم ، از آن روايات مسأله جبر و تفويض است . « 2 » امام هادى عليه السّلام و فرهنگ دعا و زيارت اين واقعيت را نبايد از نظر دور داشت كه شيعه از فرهنگ ادعيه و زيارات بسيار غنى برخوردار است ، به طورى كه هيچ يك از فرق اسلامى از اين مقدار ادعيه و زيارات ، بهره‌مند نيستند . اين نشان از چهرهء معنوى تشيع و عرفان شيعى است كه خلوص دينى و تزكيه نفس را در جامعهء تشيع قوّت مىبخشد . دعا جايگاه والايى در ميان امامان عليهم السّلام داشته و از برخى از آنان ادعيهء فراوانى

--> ( 1 ) . مسند الامام الهادى عليه السّلام ، ص 205 ( 2 ) . همان ، صص 227 - 198